'Sovyet tipi' darbe!

17 Temmuz 2016 Pazar  |  KÖŞE YAZILARI

15 Temmuz gecesi Türkiye'de yaşanan darbe girişimi, bundan tam 25 yıl önce Sovyetler Birliği'nde yapılan bir darbe girişimine inanılmaz derecede benziyor.

19 Ağustos 1991'de, "şahinler" olarak bilinen bir grup, Sovyetler Birliği Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov'un yaz tatili için Kırım'da bulunduğu sırada Moskova'da iktidara el koydu. Darbeciler arasında Gorbaçov'un yardımcısının yanı sıra İçişleri ve Savunma bakanları ve KGB Başkanı vardı. Darbeciler, ülkenin parçalanmak üzere olduğunu söylüyor ve Gorbaçov'u suçluyordu. Sekiz kişiden oluşan cuntanın lideri Devlet Başkanı Yardımcısı Gennadiy Yanayev kendisini başkan ilan etti.

Ancak darbe girişiminde bir gariplik vardı, örneğin sokağa çıkma yasağı ilan edilmedi ya da ülkenin sınırları kapatılmadı. Darbeciler sabah saatlerinde bir basın toplantısı düzenledi ama ne yapacaklarını bilmez gibiydiler, hatta Yanayev'in elleri titriyordu! Darbenin ilk saatlerinde, o zaman muhalefet lideri olan Boris Yeltsin tarihe geçen fotoğrafta olduğu gibi bir tankın üzerine çıkaracak darbecileri tanımadığını ve direneceğini söyledi.

Bu andan itibaren ilginç gelişmeler yaşandı; Yeltsin'in çağrısıyla binlerce kişi "Beyaz Ev" olarak bilinen parlamento binası çevresinde toplanmaya başladı. Sokağa çıkma yasağı ilan edilmediği için halk sokaklarda gezen tankların önünü kesmeye çalıştı, üzerlerine çıktı. Direnişi öngöremeyen darbeciler ama plansız hareket ettikleri için ama yaptıklarına kendileri de inanmadığı için iktidarlarını sağlamlaştıracak hemen hemen hiçbir şey yapmadı. Bu sırada "Beyaz Ev" direnişin merkezine dönüştü, bazı komutanlar Yeltsin'in tarafına geçti.

Garip darbe girişimi 2.5 gün sürdü ve 21 Ağustos öğleden sonra darbe çöktü, liderleri tutuklandı. Bu olaylar yaşanırken Kırım'da bulunan Gorbaçov darbenin başarısız olmasının ardından hemen o gece Moskova'ya döndü. Ancak darbeye direnişin lideri Yeltsin halkın gözünde kahraman seviyesine yükseldi ve pratikte iktidarı ele geçirdi. Kısa süre sonra, Sovyetler Birliği'nin dağıldığını, yerine Bağımsız Devletler Topluluğu'nun kurulduğu açıkladı, Gorbaçov da kasım ayında istifa etmek zorunda kaldı. Böylece, 2.5 gün süren garip darbe girişimi Sovyetler Birliği'nin parçalanmasına yol açan bir hareket olarak tarihe geçti. En büyük çelişki, Sovyetler Birliği'ni dağılmaktan kurtarma iddiasında olanların ülkenin parçalanmasına neden olmasıydı!..