İstanbullular ulaşımda nasıl sömürülüyor...

02 Kasım 2016 Çarşamba  |  KÖŞE YAZILARI

Türkiye'de halkın gelirinin her geçen gün daha fazla bir oranının ulaşıma gittiği, emekçi halkın farklı harcama kalemlerinde olduğu üzere ulaşımda da giderek daha fazla sömürüldüğü bilinen bir gerçek. Neredeyse her gün yapılan değişik araştırmalarla ve yayınlanan istatistiklerle kanıtlanan bu durumun ne kadar ciddi raddelere ulaştığını anlamanın bir yolu da, ulaşım reel maliyetlerinin diğer ülkelerdeki durumuna bir göz atmaktan geçiyor.

Bilhassa göreli halkçı ekonomik modelin uygulandığı bölge ve şehirlerde ulaşıma harcanan paranın gelir seviyesine kıyasla Türkiye'dekine oranla ne kadar düşük olduğu, çok basit kıyaslamalarla kendini gösteriyor. Örneğin bu açıdan Türkiye halkının çoğunun varlığını bile bilmediği Donbass'taki bağımsız iki de facto cumhuriyetten birisi olan Donetsk Halk Cumhuriyeti'ne bir bakalım kısaca...

Rus rublesinin geçerli olduğu Donetsk bölgesinde resmi kura göre 1 Türk lirası 21 rubleye yakın. 

Gereksiz yere ulaşım aracı türü kirliliği ve kakofonisinin yaşanmadığı Donetsk'te minibüs ve taksiler dışında 3 temel toplu taşım aracı mevcut: Otobüs, troleybüs ve tramvay. Her birinde de aynı bilet türü geçerli ve mesafeye göre bilet türü fark etmiyor. Dolayısıyla uzaklık arttıkça ulaşıma ödenen ücret de katlanmıyor Türkiye'den farklı olarak. Bir uçtan diğer uca bazı troleybüs hatları ile 25-30 km. rahatlıkla gidebiliyor. Bu mesafenin karşılığı bilet fiyatı ise sadece 3 ruble. Güncel kura göre Türk parası karşılığı 15 kuruş bile değil.

Şimdi bu noktada Türkiye'ye dönelim ve İstanbul'dan birkaç somut örnek verelim... 

Kadıköy ve Pendik arası mesafe "Minibüs Yolu" üzerinden 25 küsur kilometre. İstanbulluların iki ilçe merkezi arası mesafeyi kat etmek için en sık kullandıkları "toplu taşım aracı" minibüs. Kadıköy sahil ile Pendik dolmuş durakları arasındaki resmi tarife bugün itibariyla 3.85 Türk lirası. Rubleye çevirirsek: 78 ruble. Yani Donetsk'te klimalı, konforlu, elektrikle çalışan troleybüslerdeki seyahat için bilete ödenen paranın tam 26 katı!

Hatırlatmakta fayda var ki, bu yılın başlarında kur 1'e 24-25 bandındaydı, doğal olarak reel fark da 30 katın üzerindeydi.  

İstanbullu 3-9 kat fazla ödüyor

Genel olarak Donbass'ta, özel olarak da Donetsk bölgesinde ortalama ücret 150 200 dolar aralığında. Yani Türk parası karşılığı: 450 ile 600 TL. arasında. Ortalama bir hesapla Türkiye'de kişi başına düşen nominal gelirin 3 ila 4'te biri. Buradan hareketle, Donetsk'te otobüs bileti ile Pendik-Kadıköy arası minibüs ücretine harcanan reel bütçe kalemi arasındaki fark 6 ila 8 kat arasında değişiyor. Denilebilir ki Donetsk'te minibüs yok mu?!.. İstanbul'daki kadar olmasa da var ve en uzak mesafenin ücreti 7 ile 9 ruble arasında oynuyor. Türk lirası karşılığı 35 ile 45 kuruş arasında. 9 ruble 3.85 liranın 8 buçukta biri. Bu nominal mukayese reel bazda, yani gelir seviyesi bağımlı değişkenine göre hesaplandığında aradaki fark 3 katına yakın çıkıyor gene.

Şimdi de İstanbul'da metro ile uzun mesafe yolculuk etmenin maliyetiyle mukayese yapalım...

KadıköyKartal arasındaki 22 km.yi kat etmenin yetişkin için İstanbul kart ile maliyeti 2 lira 30 kuruş. Yani şuanki kura göre 47 ruble. Donetsk'te en uzun mesafenin bileti 3 ruble olduğuna göre fark neredeyse 16 kat. Bu farkı ortalama gelir farkına böldüğümüzde ise en az 4 katlık bir reel fark ortaya çıkıyor. Öte yandan, İstanbul kartı veya Akbil'i olmayan bir kişinin aldığı tek seferlik metro jetonun ücreti: 4 Lira. Şehri transit geçen, sürekli burada yaşamayan veya metroyu oldukça seyrek kullananların tercih ettikleri jetonun ruble karşılığı değeri tam 81. Bu da demek oluyor ki, nominal bazda Donetsk'teki standart toplu taşım ücretinin 27 katı! Reel gelir farkından hareketle 3'e böldüğümüzde bile 9 katlık bir reel fark meydana çıkıyor. Kısacası her türden hesaplamada bir İstanbullu bir Donetskliye kıyasla ulaşıma reel olarak 3 ile 9 kat arasında değişen oranlarda fazla harcama yapıp bu oranda sömürülmektedir!..