Binbir Gece Masalları ve Moskova

18 Ağustos 2017 Cuma  |  SERBEST KÜRSÜ

Edebiyat dünyasında Binbir Gece Masallarının özel bir yeri var. Kimileri buradaki anlatımın "kurmaca dünya" açısından derslerle dolu olduğunu düşünüyor. Kimi üstatlar ise fazla üstünde durmuyor. Ama Latin edebiyatının önemli ismi olan ve kurmacanın sınırları üzerine hayaller kuran Borges için çok önemli bu masallar.

Düşününce ne çok şey var içlerinde:devler, periler, çaresizler ve bunların yardımına koşanlar, hükümdarlar, şehzadeler, güzel kızlar, bilgelik, vezirler, güzel genç kızların sahip olduğu doğa üstü güçler, zenginler, fakirler, köleler...

Belki de en önemlisi zorun gücünü görmemiz. Şehrazat yaşamak için anlatmak zorunda. Üstelik tek derdi anlatacak konu bulmak da değil, uzun süre dinletecek kadar güzel anlatmak.

Bu masallarda anlatılan hikâyeler belirli  konular üzerinde yoğunlaşsa da yaratıcı ve eğlenceliler. Ortadoğu kültüründe özellikle kadının yeri konusunda önemli ipuçları veriyorlar bana kalırsa. Takriben 8 ve 13. yüzyıl arasında özellikle Bağdat, Basra, Şam gibi kentlerde geçtiği anlaşılan hikâyelerle ilgili ilginç nokta özellikle maceralar ve gerçek üstü ögelerin yoğunluğu. Birden değişen ortamlar, dünyalar, karşımıza çıkan mucizeler var. Sıkıcı ve bunaltıcı gerçeklikten kaçış gibi bu gerçek üstü öğeler.

Kurulan güzel sofralar, içilen içkiler, yapılan eğlenceler belli bir yaşam tarzının sürdüğü bu dönemler için ilginç gözüküyor. Dalkavukların, hadım ağalarının, sıradan insanların hikâyeleri ise ironik bir dille anlatılıyor. Yine bu hikâyeler yoluyla o dönemdeki toplum hayatıyla ilgili önemli ipuçları elde edilebiliyor. 

En önemli şeylerden biri de güzel kızlar ve bunların uğruna çekilen acılar. Neredeyse bütün hikâyelerde güzel kızların ve yakışıklı delikanlıların maceralarına yer veriliyor. Kadınların güvensiz olarak anlatıldığı bölümler de var. Kadının toplum hayatındaki yeri ise bugünkü orta doğu yaşantısında olduğu gibi ikincil planda.

Anlatımın sürekli merak uyandıran bir şekilde ilerlediğini görüyoruz. Sürprizler, beklenmedik gelişmeler hikâyelere renk katıyor. Şehrazat öyle bir güce ulaşıyor ki artık, hükümdarın kendi hikayesini de anlatıyor bir bakıma ve istese onu sonsuz bir hikaye sarmalının içine hapsedebilecek güce ulaşıyor.

Peki bu konunun Moskova ile alakası ne? Neden başlıkta Moskova var?

Çünkü Moskova şehri masallardaki gibi fantastik, sürprizlerle dolu, olanaklı, sabır ve keşif duygusuyla hareket edildiğinde güzelliklerini sunan, yirmi dört saat yaşayan, kadınların özgür olduğu, güzel kadınlar uğruna acılar çekmek yerine, onlarla okulda, işyerinde, parkta, caddede, her zaman karşılaşabileceğiniz bir şehir. 

Samih Güven

Yazımın orjinalini okumak için TIKLAYIN