2018'e girerken küresel ufuk turu

30 Aralık 2017 Cumartesi  |  SERBEST KÜRSÜ

2017 yılı herhalde yakın tarihin en hareketli dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçecek: Süper güç ABD'nin delifişek başkanı Donald Trump, ülkeyi yeni ve tehlikeli olarak nitelenmesi  pek de yanlış olmayacak bir kulvara soktu; AB'de aşırı milliyetçiliğin güçlenmesi korkulan sonuçları henüz getirmedi, ama kitadaki çeşitli platformlarda görülen ayrışma ve bölünmelerin süregideceğinin işaretleri gelmeye devam etti; Putin Rusyası usta diplomatik ve askeri manevralarla uluslararası konumunu güçlendirmeyi sürdürdü; Çin Mao'dan sonraki en güçlü ikinci liderin komutasında ekonomik krizi teğet geçerek yoluna devam etti; İslam Devleti ortadan kalktı ve Ortadoğu'daki bütün yollar Tahran'a çıkmaya başladı; bitcoin çılgınlığı uluslararası piyasalarda korku yaratmaya başladı vs...

Peki sihirli küre 2018'de neler gösteriyor?

Coğrafi olarak uzaktan başlayıp yakına gelmek üzere şöyle bir ufuk turuna çıkılrsa görünenler şunlar:

Latin Amerika: Venezuela ve Brezilya bölgenin iki saatli bombası.  Venezuela Devlet Başkanı Nikolas Maduro'nun beceriksizliğine muhalefetin koordine bir biçimde hareket etme kabiliyetsizliği eklenince, ülkedeki siyasi durum iyice arap saçına dönmüş durumda. Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olmasına karşın petrol üretimi ve ihracatındaki kabızlık nedeniyle bir türlü istikrar bulamayan Venezuela'da 2018 bir iç savaşın başlangıcına sahne olabilir. Rusya Venezuela'nın devlete ait petrol şirketinin önemli miktarda hissesini elde ettiği için, ülkede patlak verecek bir bunalıma müdahale için hukuki bir zemin kazanmış olabilir.

Brezilya ise siyasi istikrarsızlık içinde büyümeyi becerebilen nadir ülkelerden biri olmay becerdi, ama 2018'de  ekonomik reformlar siyasi çekişmeler yüzünden alabora olursa, sağlanan ilerlemeler boşa gidebilir rahatlıkla.

Kuzey Amerika: ABD 2018'de önemli bir yol ayrımına gelecek ve yapılacak seçim doğal olarak yalnızca bu ülkeyi değil tüm dünyayı yeni sorunlarla yüzyüze bırakabilecek. Yeni yılda beklenen en önemli gelişme 2016 başkanlık seçiminde Trump kampının Rusya'yla ilişkisini soruşturan özel savcı Robert Müeller'in varacağı sonuçlar olacak. Soruşturmasında önemli ölçüde yol katetmiş bulunan özel savcı, Trump'ın Kongre tarafından yargılanmasına yol açabilecek bir iddianame hazırlayabilecek mi? Yoksa bu işi tamamlayamadan Trump tarafından görevden alınacak mı? Eğer iddianame için yeterli suç delili bulunmuşsa, Kongre Trump'ı yargılayacak mı, yoksa Cumhuriyetçi Parti çoğunluğunun kontrol ettiği Kongre iddianameyi sümen altı edecek mi? Yoksa Müeller, soruşturmasının sonucunu açıklamayı 2018'de yapılacak Kongre ara seçimlerinin sonrasına mı erteleyecek? Bu ara seçimlerde Demokrat Parti Kongre'nin kontrolünü Cumhuriyetçilerden çekip alırsa, yönetim işlevselliğini yitirecek mi? Bu olasılıkta, Demokrat Parti Trump'İ alaşağı etmek için özel bir çaba gösterecek mi? ABD'nin diplomatik kadrolarındaki hatırı sayılır kan kaybına karşın, ve bütün pısıriklığına rağmen hala bir ölçüde aklıselimin sesi olmaya devam eden Dışişleri Bakanı Rex Tillerson, koltuğunu ne zaman kaybedecek? Rex Tillerson giderse, Beyaz Saray'da kontrolü tümüyle ele geçirmiş olan asker kadro, nasıl bir politikaya yönelecek? Örneğin Kuzey Kore konusunda askeri çözüm için hazırlık yaptığını açıklamaktan çekinmeyen Ulusal Güvenlik Danışmanı General McMaster, Trump'ı, Güney Kore'nin itirazlarına rağmen bir askeri operasyona  razı edecek mi?

Trump'ın başkanlığa seçilmesiyle meydanın kendileri için boşaldığına inanan aşırı sağcı-ırkçı gruplar gemi azıya alıp saldırganlıklarını artırırlarsa, 2018 yılı ABD için derin bir toplumsal bölünme ve bunalım potansiyelini rahatlıkla taşıyor olabilir. Trump, bu tehlikeye karşı bir önlem alınmasını gerekli görecek mi?

Amerikan ekonomisi, 20 trilyon dolarlık ulusal borcun üzerine 1,5 trilyon daha ekleyecek olan yeni vergi yasasının ardından, gerçekten umulduğu gibi hızlı büyümeye geçecek mi, yoksa başaşağı mı gidecek? Seattle kentinde bir banliyö treninin köprüden uçmasıyla sonuçlanan kazadan sonra, Trump seçim kampanyasında vadettiği büyük altyapı yatırımları hamlesini başlatmak için harika bir gerekçeye kavuştu. Ancak bu altyapı yatırımları hangi parayla yapılacak? Gerekli borçlanma yüzünden ABD'nin bütçe açıkları ve kamu borcu ne kadar artacak?

ABD, Kanada ve Meksika'nın taraf olduğu NAFTA (North American Free Trade Agreement) ticaret anlaşması Trump'ın istediği koşullarla yenilenecek mi, yoksa Kuzey Amerika bir ticaret savaşına sahne mi olacak? Trump'ın ABD ekonomisini rekabete kapatma eğilimi bütün dünya ticaretinde bir gerileme devrine girilmesine yol açacak mı?

Kuzey Doğu Asya: Bu bölgede hiç kuşkusuz en büyük soru işareti Kuzey Kore'nin bundan sonra atacağı adım: Kim Jong'un nükleer başlık taşıma kapasiteli füze testlerini tırmandıracak mı, yoksa ABD tarafından muhatap kabul edilmesi halinde, görüşme masasına oturacak mı? Eğer ABD Dışişleri Bakanı, Amerikan yönetiminde K. Kore'yle görüşme yanlışı olarak kalan tek otorite sahibi ses olarak işini kaybederse, Beyaz Saray'daki asker takımının önünde Kuzey Kore'yi, Güney'in muhalafetine rağmen bombalamak için pek bir engel kalmamış olacak. Ama herhangi bir ABD saldırısı halinde, Güney Kore başkenti Seul'un Kuzey Kore topçusu tarafından neredeyse  tamamen yerle bir edilmesi çok güçlü bir olasılık. Her ne kadar Çin ve Rusya'nın  ABD'nin olası bir operasyonuna askeri bir karslılık vermesi olası değilse de, böyle bir gelişmenin uluslararası ilişkilerin gerilimini önemli bir ölçüde artıracağı çok açık. Japonya askeri bir çözüme karşı açık bir tavır almış değil. Burada önemli bir soru, Trump'ın Kuzey Kore'ye yönelik bir askeri operasyonu, iç politikada herhangi bir nedenle çok bunalması halinde gündem değiştirmek için kullanma çılgınlığına kapılıp kapılmayacağı.

(Devam edecek)

Cengiz İzmirli (mahlas)