Erzurum Kongresi neden o binada yapıldı?

10 Şubat 2018 Cumartesi  |  SERBEST KÜRSÜ

Söz veriyorum, Erzurum Kongresi ve Kurtuluş Savaşı hakkında yüzlerce kez okuduklarınızı yeniden yazmayacağım! Ama Gazi Paşa'nın gerçek deha ve öngörüsü ile ilgili yakaladığım ipuçlarını paylaşacağım..

23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum Müdafâai Hukuk Cemiyeti Başkanı Hoca Raif Efendi 'nin açtığı Erzurum Kongresi'ne Bitlis'ten 3, Erzurum'dan 23, Sivas'tan 10, Trabzon'dan 16, Van'dan 2 delege olmak üzere toplam 54 delege katılmıştır. 2 hafta süren kongrede alınan kararlar Kurtuluş Mücadelesinde izlenecek çizgide önemli ölçüde belirleyici olmuştur.

Bu yaşıma kadar Erzurum Kongresi'nin yapıldığı binanın hangi fonksiyonu ifa eden bina olduğuna rastlayamamıştım, doğrusu fazla merak da etmemiştim. Her yerde binanın adı "Kongre Binası" olarak geçmektedir. Hattâ restorasyonu haber verilirken de binanın gerçek adından bahsedilmez nedense.

1877-1878 Osmanlı-Rus savaşlarından sonra birinci derece ehemmiyetli, varlıklı ve hayırsever Ermeni Mıgırdıç Sanasaryan (1818-1889), üç sene bekledikten sonra kendi malî imkânlarıyla 1881'de bu okulun kurulmasını sağlamıştır. Bu lise aynı zamanda bir öğretmen okulu işlevini de görmekte olup buradan mezun olanlar Erzurum ve çevresindeki Ermeni okullarında öğretmenlik yapıyorlardı. Sanasaryan Lisesi öğrencilerinin büyük bir kısmı fakir ailelerden geliyor ve bursla okuyorlardı. Sanasaryan Yatılı Lisesi'ne bağlı bir de Sanasaryan Sanayii Mektebi vardı. Sanasaryan Lisesi öğretim kadrosunun büyük bir kısmı Almanya'da ve İngiltere'de eğitim görmüştü. Sanasaryan okulu Erzurum Ermeni cemaati'nin sıkı bir denetimi altındaydı. 1881-1910 yıllarında 840 öğrenci eğitim görmüştü. 1914'te kapatlıan Sanasaryan Ermeni Okulu Sepasdya'ya (Sıvas) nakledilir. 1915 Ermeni tehcirinden etkilenen okul varlığını sürdüremez ve İstanbul'a nakledilir, ancak resmi kayıtlar, Sanasaryan'ın Sıvas'taki varlığından bahsetmez Daha sonra İstanbul'da Sanasaryan-Getronagan olarak varlığını sürdürür.

Gazi Paşa hazretleri bu binayı, sadece 1915 olaylarına kadar faal bir Ermeni okulu olmasından dolayı seçmemiştir. Bu binada Türkiye'nin kurtuluşu için görüşmeler yapılmasının gerçek  nedeni; 1914'te gene bu binada Ermeni Taşnak Komitesinin Türkiye'yi parçalamak ve bağımsız bir Ermenistan kurmak için üs ve planlama merkezi olarak kullanmasıdır. 

Bina Erzurum'da başka bina kalmadığı için değil, özellikle bu nedenle Gazi Paşa tarafından bizzat seçilmiştir.

Bu "anlayana" bir işarettir...

Şöyle buyurmuştur halâskâr Gazimiz, Kongre bitiminde:

"En son olarak niyazım şudur ki, Cenabı vâhib-ül amâl hazretleri (dileklerimizin sağlayıcısı Yüce Tanrı) habi-i erkemi (sevgili Peygamber) hürmetine, bu mübarek vatanın sahip ve savunucusu ve diyânet-i celile-i ahmediyenin (kutsal Müslüman dinin) kiyamet gününe kadar ve büyük saltanat ve hilafet makamını korusun ve mukaddesatımızı düşünmekle görevli olan heyetimizi muvaffak buyursun... Âmin"

Ancak Gazi Paşa Hazretlerinin yaptığı her eylemde mutlaka bizim o anda anlamamız zor olan, çok ciddi aspektler ve öngörüler söz konusudur...

Gazi Paşa hazretleri için övücü çok kelâm edilebilir ama kişisel olarak düşündüğüm en önemli hususiyeti; zamanlama  ve strateji üstâdı olmasıdır...

Ali Rıza Sığırcı

Yazının orjinalini okumak için tıklayın