Yurttaş haberciliği algısı

01 Ağustos 2018 Çarşamba  |  GÜNLÜK

Medya Araştırmaları Derneği, (MEDAR) Guardian Foundation işbirliği ve Norveç Sosyal Bilimler Derneği desteğiyle Şubat-Mayıs 2018 döneminde 306 gazeteciyle görüşülerek hayata geçirilen "Gazetecilerin Yurttaş Haberciliği Algısı ve Tutumu Araştırması"nın sonuçları açıklandı.

Araştırmaya İstanbul, Ankara, İzmir, Diyarbakır, Adana, Antalya'dan editör, muhabir ve yönetsel rollerde bulunan ulusal ve yerel yayın mecralardan 306 kişi ile görüşüldü. Toplam 306 görüşmenin 207'si ulusal basın ile gerçekleştirilirken; 94'ü yerel medya ve 5'i diğer olarak rapora yansıdı. Araştırmaya katılanların görüşme sayıları ise şöyle gerçekleşti: "92 editör, 109 muhabir, 29 yazı işleri müdürü, 76 yönetsel roller." Araştırmada 171 görüşme ile en fazla görüşme yapılan il İstanbul oldu. Ankara'da 43 görüşme yapılırken; İzmir'de 31, Adana-Antalya'da 31ve Diyarbakır'da 30 görüşme gerçekleştirildi. Araştırma kapsamında görüşmelerden 24'ü ajans, 42'si televizyon, 166'sı gazete, 52'si haber portalı ve 22'si diğer kuruluşlar ile yapıldı.

Raporda, araştırmanın amacı şu başlıklar altında belirtildi:

Profesyonel gazetecilerin internet kullanım alışkanlıklarının belirlenmesi

Haberlerin hangi kaynaklardan takip edildiğinin, alternatif/bağımsız medya mecralarının ne ölçüde bilindiğinin ve hangilerinin düzenli takip edildiğinin belirlenmesi

Haber takibinde, üretiminde ve dağıtımında sosyal medyanın ne kadar etkin kullanıldığının anlaşılması

OHAL koşullarının sosyal medya kullanımını ne ölçüde etkilediğinin kavranması

Yurttaş haberciliği olgusundan ne zaman haberdar olunduğunun ve bunun nasıl tanımlandığının belirlenmesi

Takip edilen yurttaş haberciliği platformlarının nasıl değerlendirildiğinin tespit edilmesi

Yurttaş haberciliğinin profesyonel kriterler açısından nasıl algılandığının belirlenmesi

Profesyonel gazetecilik ile yurttaş haberciliği ilişkisinin gelişiminin nasıl tasavvur edildiğinin kavranması.

Görüşülen kişilere "Hangi kadroda çalışıyorsunuz?" yöneltilen sorulara gelen cevaplarda yüzde 62.7 oranında 212 kadrosu, yüzde 20.3 güvencesiz ve yüzde 17.0 İş Kanunu'na bağlı cevapları alındı. Araştırmada, "Yaptığınız gazeteciliği nasıl tanımlarsınız?" sorusuna gelen cevaplar ise şöyle:

Objektif gazetecilik: %38.9

Hak odaklı gazetecilik: %38.6

Tarafsız gazetecilik: %33.3

Muhalif gazetecilik: %17.6

Sol değerlerden beslenen gazetecilik: %14.4

Yerli ve milli değerlerden beslenen gazetecilik: %12.7

Liberal değerlerden beslenen gazetecilik: %6.5

Bunlardan hiçbiri beni tanımlamıyor: %5.6

GAZETECİLER KAZANÇLARINDAN MEMNUN DEĞİL

Gazetecilikten elde edilen aylık kazançtan memnuniyetin sorulduğu araştırmada, katılımcılardan yüzde 29.4'ü memnuniyetsiz, yüzde 24.2'si memnun, yüzde 22.9'u ne memnun ne memnuniyetsiz, yüzde 19.6'sı kesinlikle memnuniyetsiz, yüzde 3.6'sı kesinlikle memnun olduğunu söyledi. Araştırmaya katılanlardan yüzde 38.9'u hiçbir meslek örgütüne üye olmadığını belirtirken; yüzde 23.9'u Türkiye Gazeteciler Sendikası'na üye olduğunu söyledi. Araştırma kapsamında katılımcıların diğer üye oldukları meslek örgütleri ise şunlar: "Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Yerel Gazeteci Cemiyetleri, uzmanlık alanına dayalı dernek/birlik, Çağdaş Gazeteciler Derneği, uluslararası kuruluşlar, DİSK Basın-İş, Medya-İş, Özgür Gazeteciler Cemiyeti."

YÜZDE YÜZDE 31 OHAL'DEN ETKİLENDİ

Araştırmaya katılan yönetsel rollerde çalışanlardan 36 yaşın altında olanların oranı yüzde 30, çalışan kadınların oranı yüzde 18, OHAL koşullarından etkilenenlerin oranı yüzde 31, yurttaş habercilik kavramını bilenlerin oranı yüzde 60, gazetecilik mezunu olanların oranı yüzde 37 ve meslekten elde ettikleri kazançtan memnun olmayanların oranı ise yüzde 43 olarak gerçekleşti. Haber üretenlerde 36 yaşın altında olanların oranı yüzde 50, çalışan kadınların oranı yüzde 41, OHAL koşullarından etkilenenlerin oranı yüzde 46, yurttaş habercilik kavramını bilenlerin oranı yüzde 76, gazetecilik mezunu olanların oranı yüzde 50 ve meslekten elde ettikleri kazançtan memnun olmayanların oranı ise yüzde 52 olarak araştırma sonuçlarına yansıdı.

ANA AKIM VE ALTERNATİF MEDYA KARŞILAŞTIRMASI

Ana akım ve alternatif medya çalışanlarının profillerinin karşılaştırıldığı araştırmada, ana akım medyada 36 yaşın altında olanların oranı yüzde 33, çalışan kadınların oranı yüzde 30, OHAL koşullarından etkilenenlerin oranı yüzde 20, meslek örgütüne üye olmayanların oranı yüzde 42, yurttaş haberciliğini hiç duymamış olanların oranı yüzde 33 ve meslekten elde ettikleri kazançtan memnun olmayanların oranı yüzde 38 olarak gerçekleşti. Alternatif medyada ise, 36 yaşın altında olanların oranı yüzde 75, çalışan kadınların oranı yüzde 42, OHAL koşullarından etkilenenlerin oranı yüzde 50, meslek örgütüne üye olmayanların oranı yüzde 29, yurttaş haberciliğini hiç duymamış olanların oranı yüzde 10 ve meslekten elde ettikleri kazançtan memnun olmayanların oranı yüzde 50 olarak verilere yansıdı.

1980 ÖNCESİNDEN GÜNÜMÜZE MEDYANIN GELİŞİMİ

Türkiye'de medyanın gelişiminin aktarıldığı araştırmada, 1980 öncesi gazeteci-patron ilişkisi olduğu belirtilirken, 1980 askeri darbesi ile neoliberalizme geçişin gerçekleştiği paylaşıldı. 80 ve 90'lı yıllarda modern medya endüstrilerinin doğuşu ile piyasacılık, milliyetçi militarizm ve otoriter laikçilik kavramlarının ortaya çıktığının ifade edildiği araştırmada, 2000'li yıllarda ise AKP'nin iktidara gelmesi ile ana akım medyanın güçsüzleşerek tasfiye edildiğine değinildi. Araştırmada, AKP iktidarı ile neoliberal-muhafazakar bir medya bloğunun oluşturulduğunun altı çizildi.2010 sonrasının incelendiği araştırmada, AKP-Gülen koalisyonunun hakim hale gelmesi ile medyanın devletin güçlü bir aygıtı haline geldiği ortaya konuldu. 2013 yılında meydana gelen Gezi Direnişi'nelaisist medyanın sessiz kaldığı belirtilerek, 2014-2016 yılına gelindiğinde ise AKP-Gülen ittifakının bozulması ve Güneydoğu'da yeniden başlayan savaş ile basın üzerindeki baskıların arttığı ifade edildi. Araştırmada son olarak 2016'dan 2018'e gelinen aşama için "Erdoğan rejimine muhalefet eden 200'e yakın basın yayın organı kapatılıyor, gazeteciler 'terör örgütü propagandası' yaptıkları gerekçesiyle tutuklanıyor" denildi.

İNTERNETE AKILLI TELEFONDAN GİRİLİYOR VE EN ÇOK TWİTTER KULLANILIYOR

Araştırmaya katılanların yüzde 89.5'i internette sürekli çevrimiçi olduğunu söylerken, yüzde 92.2 oranında kişi ise internete akıllı telefon ile bağlandığını belirtti. Katılımcıların sahip olduğu sosyal medya mecralarının oranları ise şöyle:

Twitter: %90.8

Facebook: %87.6

Instagram: %73.5

inYoutube: %17.3

Google+: 15.7

Youtube: %15.4

Skype: %8.2

Windows Live: %5.2

Periscope: %5.2

SOSYAL MEDYA DAHA ÇOK HABER TAKİBİ İÇİN KULLANILIYOR

Sosyal medya kullanım amacı verileri de şu şekilde araştırmaya yansıdı:

Haber/bilgi takibi ve paylaşımı: %93.1

Kendi oluşturduğum içerikleri paylaşmak: 59.5

Sosyal çevrem ve yakınlarımla haberleşmek: %17.6

Araştırma yapmak: %13.4

Aktivizm: %11.8

İnternet üzerindeki sosyal gruplara katılmak: %9.8

Önde gelen kişileri, ünlüleri takip etmek: %5.6

Haber takip edilen mecraların oranları:

Sosyal medya: %46.7

Gazetelerin haber portalları: %41.5

Bağımsız haber portalları: %39.5

Günlük gazeteler: %33.7

Haber ajansları: %28.4

Televizyon kanalları: %21.9

Televizyonların haber portalları: %14.1

Uluslararası yayınlar: %14.1

İnternetten yayın yapan TV kanalları: %11.8

Yurttaş haberciliği ve haber aktivizmi odaklı habercilik: %11.4

E-posta: %9.5

Dergi: %8.2

Radyo: %4.9

Diğer: %3.9

Haber yayınlama/paylaşma sürecinde en sık kullanılan sosyal medya platformları:

Twitter: %79.1

Facebook: %51.7

Instagram: %16.4

Google+: %2

Linkedin: %1.5

Periscope: %1.5

Youtube: %1.5

Pinterest: %0.5

KATILIMCILAR PAYLAŞIMLARA 'ZAMAN ZAMAN' GÜVENİYOR

Araştırmada "Başka Gazetecilerin yaptığı haberleri paylaşıyor musunuz?" sorusunda yüzde 24.4 "Hayır" cevabı verirken; yüzde 75.6 "Evet" cevabını verdi. Başka gazetecilerin yaptığı haberleri paylaşma kriterleri ise yüzde 61.2'lik en yüksek oran ile haberin doğruluğuna güveniyor olmak olarak ifade edildi.Sosyal medya hesaplarından paylaşılan haber türlerinin verilere döküldüğü araştırmada katılımcılar, siyasal içerikli paylaşımlara yüzde 26.8 olarak "zaman zaman", sosyal içerikli paylaşımlara yüzde 26.8 olarak "zaman zaman", kültür sanat içerikli paylaşımlara yüzde 40.8 olarak "zaman zaman", insan hikayelerine dayalı paylaşımlara 31.7 olarak "zaman zaman" ve magazinel paylaşımlara yüzde 68.6 olarak "hiç" cevabını verdi.

OHAL'DEN ETKİLENMEYENLERİN ORANI YÜZDE 59.5

Araştırmaya katılan katılımcılar, "OHAL koşulları sosyal medya kullanımınızı etkiledi mi?" sorusuna yüzde 59.5 "Hayır" ve yüzde 40.5 "Evet" yanıtını verirken; "Sosyal Medya paylaşımlarınız yüzünden resmi veya gayrı resmi baskı gördünüz mü?" sorusuna ise yüzde 73.9 "Hayır" ve yüzde 26.1 "Evet" cevabını verdi. Katılımcılardan, yüzde 70.3'ü yurttaş haberciliği kavramını bildiğini belirtirken, yurttaş haber kavramını ilk olarak 2013 ve sonrasında duyduklarını ifade etti.

YURTTAŞ HABERCİLİK DENİLİNCE AKLA 'GÖNÜLLÜ HABERCİLİK' GELİYOR

"Yurttaş haberciliğinden söz edildiğinde aklınıza ne geliyor?" sorusuna yüzde 45.6 ile çoğunluk "yurttaşın haber yapması" derken; "Yurttaş haberciliğini en iyi tanımlayan ifade" için ise yüzde 51.6'lık çoğunluk "gönüllü habercilik" dedi.

Yurttaş haberciliği kavramının 2016-2018 karşılaştırmasına yer verilen araştırmada, 2016'da "gönüllü habercilik" tanımı yüzde 66.0 iken; 2018'de yüzde 51.6 olarak gerçekleştiği görülüyor. "Hak odaklı habercilik" kavramı 2016'da yüzde 54.0 iken; 2018'de yüzde 47.0 olarak gerçekleşti. "Aktivizm odaklı habercilik" kavramı 2016'da yüzde 51.0 iken; 2018'de yüzde 38.6 oldu.

EN ÇOK BİLİNEN MEDYA KURULUŞU T24

Araştırmaya katılan katılımcılara bildikleri ve düzenli takip ettikleri haber mecraları sorulduğunda elde edilen verilerde, bilinirlik oranında ilk 5i T24, Diken, Duvar, Bianet ve Artı Gerçek paylaştı. Fakat bilinirlik oranı en fazla olan 5 haber mecrasının düzenli takip oranları daha düşük oranda seyretti.

EN DÜZENLİ TAKİP EDİLEN DOKUZ8 HABER

Bilinen ve takip edilen platformlardan yurttaş haberciliğini temel alan Dokuz8 Haber, Ötekilerin Postası, 140 Journos ve Seyri Sokak arasında en bilinen ve en düzenli takip edilen platform Dokuz8 Haber oldu.

(Dokuz8 Haber)