GRU'nun Türkiye operasyonu

19 Ekim 2018 Cuma  |  MG ÖZEL

Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında "Soğuk Savaş" döneminde kriz yaratan olaylardan biri, iki Sovyet vatandaşının iç hat seferi yapan bir yolcu uçağını Trabzon'a kaçırmasıydı.

Rus gazeteci yazar Fyodor Razzakov'un yazdığı kitapla, 1970 yılında yaşanan olayın şimdiye kadar bilinmeyen bir yönü ortaya çıktı. Razzakov kitabında Sovyet askeri istihbaratı GRU'nun Trabzon'a kaçırılan Sovyet yolcu uçağının geri getirilmesi için Türkiye'de özel operasyon hazırladığını iddia ediyor. Yazara göre, Ankara'nın uçağı Sovyetler Birliği'ne iade etmesiyle GRU son anda operasyonu durdurdu. Benzer iddialar Rusya'nın çok okunan gazetelerinden Komsomolskaya Pravda'nın 15 Ekim 2018 tarihli sayısında da yer aldı.

Razzakov, 2009 yılında yazdığı "Suç Dünyasının Ansiklopedisi: 1970-79 Yıllarının Haydutları" kitabında içinde toplam 51 kişi bulunan Sovyet Havayolları Aeroflot'un 244 sefer sayılı uçağının 15 Ekim 1970 tarihinde Türkiye'ye kaçırılması olayına da değiniyor.

Litvanyalı kökenli Sovyet vatandaşı Pranas Brazinskas ve 13 yaşındaki oğlu Algirdas An-24 tipi yolcu uçağını Batum'dan Suhumi'ye giderken kaçırdı. Bu aynı zamanda Sovyetler Birliği tarihinde başarılı olan ilk uçak kaçırma eylemiydi. Pilot kabinine girmeye çalışan korsanların açtığı ateşle onlara engel olmaya çalışan 19 yaşındaki hostes Nadejda Kurçenko öldü (alttaki fotoğraf), mürettebattan da yaralananlar oldu. Kurşunların havada uçtuğu kabinde sonradan 24 kovan bulundu. Hava korsanları uçağı Trabzon'a indirdi ve hemen güvenlik kuvvetlerine teslim oldu. Brazinskas, Sovyet yönetimine muhalif Litvanya gizli direniş örgütüne üye olduğu gerekçesiyle hakkında yakalama kararı bulunduğunu söyledi. Sovyet basınında çıkan haberlerde ise, kendisinden "hırsız" ve "suçlu" diye söz edildi.

Razzakov'a göre, Türkiye 16 Ekim'de Sovyetler'den gelen talebe rağmen önce uçağı iade etmek istemedi.

Ankara'nın olumsuz tavrı dönemin Sovyet lideri Leonid Brejnev'i kızdırdı. Brejnev, Savunma Bakanı Andrey Greçko'yu çağırarak, "Uçağı operasyonla geri getirebilir miyiz" diye sordu. Greçko'nun yanıtı "Neden olmasın? GRU'daki elemanlarım Ay'dan bile uçağı alıp getirir" olunca Brejnev operasyon talimatı verdi.

Yazar, GRU'nun seçkin subaylarından özel bir tim oluşturulduğunu ve operasyon ekibinin Sovyet-Türk sınırına aktarıldığını yazdı. Sınırı gizlice geçen Sovyet özel timinin uçağın bulunduğu havaalanına 180 kilometreye kadar yaklaştığını iddia eden Razzakov, operasyonun başlamasına saatler kala perde arkasında süren diplomatik görüşmelerin sonuç verdiğini ve Ankara'nın uçağı Sovyetler'e iade etmeye karar verdiğini belirtti.

Son dakikada yaşanan gelişmenin ardından GRU özel timi, operasyonu iptal ederek geldiği yoldan gizlice Türkiye'yi terketti.

Uçağı SSCB'ye iade eden Türkiye korsanları yargıladı, baba Brazinskas sekiz, oğul Brazinskas ise iki yıl hapis cezasına çarptırıldı, ancak 1974 yılında çıkarılan genel aftan yararlanarak Yozgat'ta ev hapsine alındılar. Baba-oğul, 1976 yılında, iddialara göre yetkililerin göz yumması sonucu önce Kanada'ya kaçtı, oradan da ABD'ye geçti. O günlerde Hürriyet'te çıkan habere göre, Yozgat Emniyet Müdürü Süleyman Yılmazer korsanların kaçmasıyla ilgili olarak mülteci kampında görevli olan personeli suçlarken, bekçi Seyit Karaaslan, ''Benim para alarak Rusları kaçırdığım söyleniyor. Ne para ne pul aldım. Üst makamlarda bir şeyler döndü ama anlamadım'' demişti. ABD'de siyasi sığınma isteklerinin kabul edilmemesine rağmen ülkeye yerleşmelerine izin verildi, baba-oğul Kaliforniya'da yaşamaya başladı.

Bu olaylardan yıllar sonra, 2002 tarihinde oğul Brazinskas bir tartışma sonucu Santa Monica'da 77 yaşındaki babasını öldürdü. Algirdas Brazinskas, "Babamın paranoyaları dayanılmaz hal almıştı. KGB'nin sürekli kendisini izlediğini düşünüyordu..."dedi.

Fuad Seferov, Moskova